Czy dziecko decyduje z kim zamieszka po rozwodzie ?

Grażyna Tomanek        21 stycznia 2019        Komentarze (0)

 Prawa dziecka w świetle polskich przepisów

Orzeczenie rozwodu pociąga za sobą konieczność rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi. W takich sytuacjach pojawia się pytanie, czy sąd uwzględnia wolę dziecka z kim chce zamieszkać po rozwodzie, czy też kieruje się innymi przesłankami? Jeśli tak, to od jakiego wieku dziecko może decydować o sprawach dla niego istotnych?

Według polskich przepisów (art. 216(1) kpc) sąd wysłucha dziecko, jeżeli stan jego zdrowia oraz stopień dojrzałości na to pozwala. Użycie kryterium ,,dojrzałości” pozwala sądowi na wysłuchanie dziecka niemal w każdy wieku. 

Jak wygląda słuchanie dziecka?

W sprawie rozwodowej teoretycznie dziecko ma możliwość wypowiedzenia swojego zdania w trzech momentach:

  • podczas wywiadu kuratorskiego,
  • w czasie badania psychologicznego (OZSS),
  • w ramach wysłuchania przez sąd.

Każda z tych sytuacji rządzi się innymi prawami.

Podczas wywiadu kuratora, który przeprowadzany jest w miejscu zamieszkania dziecka, kurator powinien porozmawiać z dzieckiem o jego aktualnej sytuacji oraz zapytać, z kim chce zamieszkać po rozwodzie. Jeżeli sytuacja wychowawcza dziecka wzbudzi obawy kuratora, powinien on zasygnalizować je sądowi ze wskazaniem o konieczności ewentualnego przeprowadzenia opinii w OZSS. 

Badanie w OZSS obejmuje rodziców i dzieci. W wyniku kilkugodzinnych badań biegli wydają opinię. Wnioski końcowe zawarte w opinii mogą mieć decydujące znaczenie dla decyzji podjętej przez sąd.

Jeżeli strony o to wnioskują lub jeśli sąd sam widzi taką potrzebę, może zarządzić wysłuchanie dziecka. Wysłuchanie ma formę rozmowy sędziego z dzieckiem bez obecności innych osób. Wysłuchanie dziecka zawsze dotyczy okoliczności związanych z wykonywaniem władzy rodzicielskiej, relacji dziecka z rodzicami oraz innymi członkami rodziny.

Wysłuchanie to nie przesłuchanie

Pamiętaj, że wysłuchanie dziecka nie jest tożsame z jego przesłuchaniem w charakterze świadka. Dziecko występujące w charakterze świadka zeznaje na inne okoliczności ważne w sprawie rozwodowej np. związane z ustaleniem winy za rozpad pożycia małżeńskiego.

We wpisie ,,czy dziecko może być świadkiem” znajdziesz więcej informacji na temat możliwości przesłuchiwania dziecka w charakterze świadka, a o innych dowodach w sprawie rozwodowej przeczytasz tu.

Prawo dziecka w świetle orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

Poszanowanie prawa dziecka do decydowania o swoim losie znaleźć można w  orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. W ostatnim orzeczeniu Trybunał uznał, że odmowa przekazania trzynastoletniego dziecka pod pieczę ojca dlatego, że dziecko nie chciało z nim zamieszkać, nie stanowiła naruszenia prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego ojca. Ojciec dziecka domagał się wydania dziecka spod opieki dziadków, gdzie dziecko przebywało od paru lat. Dziewczynka nie wyraziła jednak woli zamieszkania z ojcem i deklarowała, że chce pozostać u dziadków. Po sprawdzeniu, że dziadkowie zapewniają wnuczce odpowiednie warunki wychowawcze i materialne rosyjski sąd oddalił żądanie ojca.

Europejski Trybunał Praw Człowieka nie dopatrzył się w orzeczeniu rosyjskiego sądu naruszenia prawa ojca do poszanowania  życia prywatnego i rodzinnego.

Trybunał orzekł nadto, że ojciec poprzez brak starań o zachowanie więzi emocjonalnej z córką sam przyczynił się do ich osłabienia. (Khusnutdinov i X. przeciwko Rosji – wyrok ETPC z dnia 18 grudnia 2018 roku, skarga nr 76598/12)

Cytowane orzeczenie potwierdza, że polskie sądy powinny respektować prawo małoletniego do współdecydowaniu o swoich sprawach w szczególności tak istotnych jak to z kim zamieszka po rozwodzie.

Alimenty, czy wygasają automatycznie?

Grażyna Tomanek        16 stycznia 2019        Komentarze (0)

Alimenty pomiędzy rodzicami i dziećmi

W dotychczasowym stanie prawnym  zasądzone na rzecz dzieci alimenty  nie wygasają automatycznie. Jeżeli w przeszłości zapadł wyrok, na podstawie którego zostałeś zobowiązany do płacenia alimentów, to aby wyeliminować go z obrotu prawnego musisz wystąpić do sądu z pozwem o uchylenie obowiązku alimentacyjnego. Tutaj doradzałam jak uchylić alimenty na dorosłe dziecko.

Kiedy powinieneś wystąpić z pozwem o uchylenie obowiązku alimentacyjnego?

  1. Jeśli dziecko przeszło pod Twoją opiekę.
  2. Gdy dziecko stało się samodzielne albo ma ku temu możliwości ale ich nie wykorzystuje (np. ukończyło naukę i może podjąć zatrudnienie).

Obecnie przepisy nie uzależniają uchylenia obowiązku alimentacyjnego od kryterium wieku tylko od oceny czy dziecko może utrzymać się samodzielnie.

Powyższa sytuacja ma ulec zmianie po uchwaleniu nowelizacji  kodeksu rodzinnego. Zgodnie z zapowiedziami Ministerstwa Sprawiedliwości alimenty wygasną automatycznie po ukończeniu przez dziecko 25 roku życia. Wyjątkiem będą sytuacje gdy dziecko ma orzeczoną niepełnosprawność, wobec których obowiązek będzie istniał nadal bez względu na ich wiek.

Prace nad zmianami Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego trwają już dwa lata i nie wiadomo kiedy wejdą w życie. Projekt zakłada również wprowadzenie alimentów natychmiastowych, o czym ministerstwo mówi od dawna a co nadal pozostaje w sferze planów.

Alimenty między małżonkami

W tej dziedzinie nie planuje się żadnych zmian. Alimenty nie wygasają automatycznie i tak pozostanie. Szczegółowe informacje dotyczące obowiązku alimentacyjnego pomiędzy byłymi małżonkami zawarłam w swoim wpisie pt.: Jakie alimenty od byłego małżonka.

Prosty sposób jak uniknąć sądu

Grażyna Tomanek        13 stycznia 2019        Komentarze (0)

Nie wszystkie sprawy muszą być ością niezgody między rodzicami lub małżonkami. Często rodzice dochodzą do porozumienia odnośnie wykonywania władzy rodzicielskiej lub wysokości alimentów. Mogą też w polubowny sposób ustalić inne kwestie, np. sposób sposób podziału majątku. 

Zdarza się, że w jakiś czas po wydaniu wyroku rozwodowego dziecko przechodzi pod opiekę drugiego z rodziców. Wtedy trzeba zmienić orzeczenie odnośnie władzy rodzicielskiej i alimentów.

Częściej może zachodzić sytuacja, kiedy alimenty ustalone przez sąd rodzice  polubownie podwyższają.

Warto, aby powyższe ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uregulowaniu prawnym. Niekoniecznie trzeba wówczas zakładać sprawę o zmianę wyroku rozwodowego i fatygować się na rozprawę (co nie należy do przyjemności).

Rozwiązaniem może być spisanie ugody przed mediatorem. Ugodę wysyła się następnie do właściwego miejscowo sądu rejonowego, który na posiedzeniu niejawnym zatwierdza ugodę.

Tajemnicze słowa ,,posiedzenie niejawne” oznacza, że sąd nie wyznacza rozprawy (a więc nie musicie iść do sądu), a postanowienie o zatwierdzeniu ugody wysyłane jest do domu.

Dodatkowo wniosek o zatwierdzenie przez sąd ugody jest wolny od opłaty.

Byłam świadkiem wielu dramatów wynikających z tego, że ustalenia między stronami nie zostały zapisane w wymaganej formie. Po latach ludzie budzili się z błogiej nieświadomości z zajętym przez komornika kontem bo ktoś uznał, że okres gry fair właśnie się skończył. Jeśli do tego miał wyrok uprawniający go do egzekucji..no cóż…nie było ratunku.

Może zatem w 2019 roku zamiast obietnicy zrzucenia 5 kilo wagi Twoje postanowienie noworoczne będzie dotyczyło uporządkowania spraw sądowych?

Trzymam kciuki.

Jak uregulować kontakty z dzieckiem

Grażyna Tomanek        26 listopada 2018        Komentarze (0)

Uregulowanie kontaktów z dzieckiem jest jednym z obowiązkowych elementów wyroku rozwodowego, co nie oznacza, że sąd za wszelką siłę będzie wtrącał się w Wasze, Rodziców ustalenia. Jeżeli doszliście do porozumienia i nie macie problemu z tym, aby kontakty przebiegały dowolnie, to sąd musi to uszanować. Nie mam wątpliwości, że najlepszym rozwiązaniem jest sytuacja, kiedy mama z tatą dogadują się odnośnie terminów kontaktów dostosowując je np. do godzin swojej pracy i zajęć dziecka.

Gdy rodzice nie mogą dojść do porozumienia odnośnie terminów i częstotliwości kontaktów z dzieckiem, powinni przedstawić sądowi swoją koncepcję tych kontaktów.

Jak najczęściej regulowane są kontakty?

Wszystko zależy od stopnia zaangażowania w wychowanie dziecka, odległości dzielącej rodzica od dziecka, wieku dziecka i wielu innych czynników. Dla dziecka w wieku szkolnym można wykorzystać przykładowy wniosek o uregulowanie kontaktów:

  • w czasie roku szkolnego w każdą środę (lub inny dzień) w godzinach od zakończenia zajęć szkolnych do godziny 18.00,
  • w czasie roku szkolnego w co drugi weekend poczynając od godziny 9.00 w sobotę do godziny 19.00 w niedzielę,
  • dwa tygodnie lipca i dwa tygodnie sierpnia,
  • jeden tydzień ferii zimowych,
  • w latach parzystych od 24 grudnia od godziny 15.00 do 25 grudnia do godziny 14.00 oraz Poniedziałek Wielkanocny w godzinach od 9.00 do 20.00
  • w latach nieparzystych od 25 grudnia od godziny 14.00 do 26 grudnia do godziny 20.00 oraz Niedzielę Wielkanocną od godziny 9.00 do 20.00,
  • dzień ojca oraz dzień urodzin ojca (np. 13.03) w godzinach od 15.00 do 18.00.

Co się dzieje, gdy rodzice mają odmienne koncepcje uregulowania kontaktów?

Sąd wysłucha obie strony, może też skorzystać z opinii psychologa lub OZSS i ustali taki harmonogram kontaktów, jaki uzna za właściwy ze względu na dobro dziecka.

Sąd może ustalić też alternatywny sposób kontaktowania się z dzieckiem np. przez telefon lub skype’a.

Uregulowanie kontaktów można rozbudowywać i dodawać kolejne zapisy dotyczące np. majówki, Święta Zmarłych, Sylwestra itp. Jeżeli jednak masz uregulowane kontakty w co drugi weekend i jeden (a może nawet dwa) dni w tygodniu, nie ma sensu dodawać kolejnych regulacji ponieważ istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo, że ww. święta wypadną w któryś z ,,Twoich” dni.

Zdarza się, że kością niezgody pomiędzy rodzicami są nie tylko terminy kontaktów ale i inne kwestie np. kto i skąd odbiera i odprowadza dziecko,  kto pokrywa koszty dojazdów, czy kontakty mogą przebiegać w obecności babci i dziadka itd. Rozwiązanie tych kwestii również może znaleźć się w wyroku.

W szczególnych sytuacjach, kiedy rodzice mieszkają w dużej odległości od siebie a kontakty przebiegają ,,jak po grudzie”,  na podstawie art. 582(1) § 2 k.p.c. w związku z art. 445(1) k.p.c. rodzic może złożyć wniosek o:

  • zobowiązanie jednego z rodziców do ponoszenia kosztów podróży i pobytu dziecka a nawet osoby mu towarzyszącej,
  • zobowiązanie rodzica, pod którego pieczą dziecko przebywa do złożenia do depozytu sądowego odpowiedniej kwoty w celu pokrycia wydatków związanych z realizacją kontaktów na wypadek niewłaściwego wykonania obowiązku,
  • odebranie przez sąd (od matki lub ojca) przyrzeczenia określonego zachowania.

Kontakty z dzieckiem można uregulować również przed sądem rejonowym w postępowaniu o uregulowanie kontaktów (o ile nie toczy się sprawa rozwodowa).

Regulowanie kontaktów i ich egzekwowanie są źródłem niekończących się konfliktów, których ofiarą zawsze jest dziecko.

Jeżeli to możliwe, postarajcie się zrobić wszystko, aby osiągnąć porozumienie w kwestii kontaktów, czego Wam życzę z całego serca.

O co pyta sąd na sprawie rozwodowej?

Grażyna Tomanek        14 listopada 2018        Komentarze (0)

O tym jak wygląda rozprawa rozwodowa pisałam na blogu jakiś czas temu tu. Chociaż wpis ma już trzy lata procedura nie uległa zmianie i jest jak najbardziej aktualny. Dzisiaj chcę Ci przybliżyć pytania, jakich możesz się spodziewać na rozprawie. Zadanie mam trochę utrudnione z uwagi na ból kręgosłupa, jaki daje mi się we znaki, ale postaram się być dzielna i nie unikać wstawek typu ałała. Jakieś łupanie w krzyżu nie może być przecież wymówką od obowiązków 🙂

Na początku padną pytania o datę zawarcia małżeństwa, posiadane dzieci, ich wiek oraz toczące się wcześniej sprawy rodzinne. Tymi pytaniami nie musisz się stresować bowiem nawet jeśli zapomnisz datę ślubu, sąd odczyta ją sobie z aktu małżeństwa, podobnie zresztą jak daty urodzin dzieci (ale taka niewiedza może Ciebie samego wprawić w zakłopotanie, więc lepiej przypomnij je sobie).

Następne pytania będą miały na celu wykluczenie możliwości Waszego pogodzenia oraz uzyskanie od Was ewentualnej zgody na mediację.

Celem mediacji może być ustalenie warunków rozstania (rozwodu, podziału majątku, opieki nad dziećmi), a nie jak niektórzy myślą, pogodzenie małżonków. O tym jak wygląda mediacja pisałam tutaj.

Na kolejnym etapie padają podstawowe pytania w sprawie rozwodowej, tj:

  1. czy mieszkacie razem, jeśli nie to od kiedy,
  2. od kiedy nie prowadzicie wspólnego gospodarstwa domowego,
  3. od kiedy nie utrzymujecie kontaktów fizycznych,
  4. kiedy przestałaś/eś kochać męża/żonę,
  5. czy dzieci zaakceptowały decyzję o rozwodzie*,
  6. ile zarabiasz, jakie masz wydatki,
  7. jakie są koszty utrzymania dzieci,
  8. czy drugi rodzic utrzymuje kontakt z dziećmi i jak często,
  9. czy jesteś pewny swojej decyzji o rozwodzie.

*Po otrzymaniu pozwu sąd zleca kuratorowi przeprowadzenie wywiadu, który ma ustalić, czy dobro dzieci nie ucierpi nadmiernie w związku z orzeczeniem rozwodu. Jeśli kurator zasygnalizuje problemy spodziewaj się, że sędzia będzie starał się wyjaśnić wątpliwości, a nawet skieruje Was na badania psychologiczne.

Pytania zadawane w rozwodzie z ustalaniem winy oscylują wokół konkretnych zarzutów podnoszonych przez strony. Oczywiście obowiązuje zasada, że im więcej różnic Was dzieli, tym więcej pytań padnie podczas procesu o rozwód.